Local news from all 26 countiesAbout us

Tograí Gaeilge geallta don mbliain seo chugainn ag Connolly agus Humphreys

By Concubhar Ó Liatháin · The Journal · 20 October 2025

Beidh bliain de dhíospóireachtaí agus plé faoin nGaeilge má thoghtar Catherine Connolly, agus tá sé i gceist ag Heather Humphreys daoine a spreagadh an Ghaeilge a d’fhoghlaimíomar ar scoil a fhoghlaim in athuair.

An account is an optional way to support the work we do. Find out more.

TÁ TOGRAÍ GAEILGE geallta ag an mbeirt iarrthóir sa toghchán Uachtaránachta agus é ráite ag 3% d’fhreagróir i bpobal bhreith a reáchtáladh an tseachtain seo cháite go bhfuil labhairt na Gaeilge tábhachtach don Uachtarán.

Is é seo an chéad uair a cuireadh ceist faoi chumas labhartha Gaeilge na n-iarrthóirí i dtoghchán ar bith san áireamh i bpobal bhreith. Foilsíodh torthaí shuirbhé Ipsos Behaviour & Attitudes san Irish Times an tseachtain seo cháite agus ó shin tá suntas níos mó á thabhairt don cheist.

Agus í ag labhairt le The Journal ar a slí go Corca Dhuibhne ar an Aoine, dúirt an t-iarrthóir neamhspleách Catherine Connolly go raibh sí ag beartú tionscnamh bliana chun comóradh a dhéanamh ar chéad bhliain ó d’fhoilsíodh an chéad tuarascáil ar Choimisiún na Gaeltachta i 1926.

Sa togra seo dar teideal Teanga na hÉireann – A Nation’s Living Voice, gheall Connolly gur “comhrá ón mbun aníos, ag éisteacht le pobail Ghaeltachta agus Ghalltachta, thuaidh agus theas, agus le pobal domhanda na hÉireann” a bheadh i gceist.

I bhfreagra ar fhiosrú thug feachtas Heather Humphreys le fios go mbeadh sí ina ceannaire ar “iarracht náisiúnta chun an Ghaeilge a d’fhoghlaimíomar ar scoil a aimsiú in athuair, í a fheabhsú agus a úsáid níos mó inár saol ó lá go lá”.

Dúirt a hurlabhraí go mbeadh ceiliúradh na bpobal Gaeilge agus Gaeltachta ina cuid suntasach dá téarma “sa chás go mbeadh an oiread san ádh uirthi go dtoghfar í ina hUachtarán”.

Chaith Catherine Connolly cuid is mó den Aoine i gCiarraí, ag cur tús lena seal sa Ríocht le cuairt ar Thrá Lí, áit ar chas sí le muintir an bhaile sula labhair sí le na meáin agus ag críochnú le seoladh a tionscnamh ‘Teanga na hÉireann – A Nation’s Living Voice” ag ocáid pobail i Halla na Feothanaí in iarthar Dhuibhneach.

Faoi dheireadh na hoíche bhí sí ag rince seit le muintir na háite agus ceol á sheinm ag Cormac Ó Beaglaoich agus a chairde.

Ag labhairt i dTrá Lí dúirt Connolly go raibh sé tar éis rith léi comóradh an chéid ar an tuarascáil a d’fhoilsigh Coimisiún na Gaeltachta i 1926 a “cheiliúradh agus a úsáid”.

“Cad iad na torthaí ón gCoimisiún sin – bhí siad damanta amach is amach ó thaobh chomh leochaileach is a bhí an Ghaeilge ag an am agus na moltaí faoi leith.

“Le linn na bliana sin tá sé i gceist agam an tuarascáil sin a léamh arís, díospóireacht a bheith againn faoi cad a tá athruithe.

“Dar liomsa tá an Ghaeilge chomh leochaileach anois in ainneoin na n-iarrachtaí uile ata déanta ó thaobh achtanna agus ó thaobh cearta – tá an Ghaeilge agus na Gaeltachtaí leochaileach, go háirithe ó thaobh cúrsaí tithíochta agus pleanála.

Maidir le tuarascáil Choimisiún na Gaeltachta i 1926, bhí réamhrá ann ó Liam Mac Cosgair, Uachtarán Chomhairle Feidhmeach an Rialtais (Taoiseach i dtéarmaí an lae inniu) inar aithin sé go raibh iarrachtaí déanta chun an Ghaeilge “a mharbhú” agus “í a bheith dúnta amach as fhormhór an saol poiblí”.

Rinne tuarascáil an Choimisiúin sin go leor moltaí i dtaobh na ceantair ar cheart a aithint mar Ghaeltachtaí agus, chomh maith le sin, moltaí faoi bhealaí chun úsáid na Gaeilge a spreagadh sa tseirbhís phoiblí. I measc na gcomhaltaí, bhí scoláirí móra Gaeilge na linne, leithéidí Pádraig Ó Siochradha (An Seabhac) agus ionadaithe ó Ghaeltachtaí éagsúla is eagrais is ranna Stáit.

Dar le scoláirí na linne seo agus iad ag féachaint siar ar chur i bhfeidhm na moltaí a rinneadh, bhí an tuarascáil fadradharcach ach níor cuireadh i bhfeidhm go leor de na moltaí agus lean an meath a raibh sa treis ag an am dá bharr.

Tá ráite ag urlabhraí Heather Humphreys go bhfuil ábhar i nGaeilge ag an iarrthóir sa Ghaeltacht, an postaer seo i gCúil Aodha san áireamh.

Rinne urlabhraí Heather Humphreys cosaint ar an easpa Gaeilge a bhí i gcáipéisí réamh thoghcháin a scaipeadh sna Gaeltachtaí éagsúla. Ní raibh ach abairt amháin as Gaeilge ar bhileog iarrthóir Fhine Gael agus bhí bileog Connolly go hiomlán dhá teangach agus spreag sin go leor gearáin i measc chainteoirí Gaeilge is ionadaithe Gaeltachta.

Related Reads Beidh fáilte roimh an Fháinne agus tús á chur ag Iarnród Éireann le turas nua Gaeilge

“De réir na nAchtanna Thoghcháin, tá iarrthóirí i dtoghcháin Eorpacha agus in olltoghcháin i dteideal postáil amháin saor in aisce chuig gach líon tí nó vótálaí sa tír, an Litir Um Thoghcháin.”

Dúirt urlabhraí Connolly go raibh seo á mbainistiú ag An Post agus gur bhain an comhlacht sin úsáid as sonraí ó chomhairlí áitiúla, gan aon cheangal le foirne toghcháin iarrthóir ar bith.

“Níl aon teagmháil dhíreach againn leis an fhaisnéis seo, mar sin ní féidir linn ceantair Ghaeltachta ar leith a thargaidiú, nó aon cheantar eile laistigh d’aon toghcheantair, le haghaidh cumarsáid ar leith. Bhí an méid seo le rá ag urlabhraí Heather Humphreys.

Tá sé ráite ag Julian de Spáinn, ard rúnaí Chonradh na Gaeilge, gur cheart go mbeadh cáipéisí atá an Stát ag íoc as iad a bheith á seoladh tríd An Post go hiomlán dá teangach.

Mheabhraigh an t-urlabhraí go raibh buiséad de €246m ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachtas agus Gaeltachta nuair a ceapadh í ina hAire i 2014 agus go raibh buiséad €303m ag an Roinn nuair a bhog sí ar aghaidh, ardú de bheagnach 25%.

Nuair a fhéachtar, áfach, ar an méid a cuireadh ar fáil don nGaeltacht, Údarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge san áireamh, is méadú níos lú atá i gceist. I 2014 bhí €41.4m curtha ar fáil. Méadaíodh é go €43.06m i 2015, €51.2m i 2016 agus bhí laghdú go dtí €46.6m i 2017. Méadú de thart ar 11-12% atá i gceist mar sin le linn réimeas Heather Humphreys mar Aire na Gaeltachta.

Is é €159m an leithdháileadh a fuair Roinn na Gaeltachta i mBuiséad 2026.

Tá tacaíocht á fháil ag Beartas Gaeltachta The Journal ón Scéim Tuairiscithe ar Dhaonláthas Áitiúil

View 5 comments Send Tip or Correction var newest_articles = [{"id":7166257,"title":"Stephen McCullagh (36) accused of covertly recording 12 women","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/stephen-mccullagh-stand-trial-multiple-charges-voyeurism-7166257-Sep2026\/","stats":" 11,865 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/belfast-crown-court\/news\/","name":"belfast crown court"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166281,"title":"Have you started your Christmas shopping?","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/early-christmas-shopping-poll-7166281-Sep2026\/","stats":" 1,854 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/the-daily-poll\/news\/","name":"The Daily Poll"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166256,"title":"Swimmer dies after shark attack off popular Perth beach","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/swimmer-dies-shark-attack-sorrento-beach-perth-western-australia-7166256-Sep2026\/","stats":" 3,551 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/western-australia\/news\/","name":"Western Australia"},"image":" ","no_image":""},{"id":7164180,"title":"If you were on The Traitors right now, what would you do to win? We want to hear from readers","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/the-traitors-ireland-final-what-would-you-do-7164180-Sep2026\/","stats":" 14,985 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/strategy-time\/news\/","name":"Strategy Time"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166241,"title":"The 9 at 9: Friday","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/9-at-9-friday-75-7166241-Sep2026\/","stats":" 1,423 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/9-at-9\/news\/","name":"9 at 9"},"image":" ","no_image":""},{"id":7154367,"title":"How is your budget looking at the moment? Would you like to keep a Money Diary for us?","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/readme\/money-diaries-spending-saving-100-7154367-Sep2026\/","stats":" 8,990 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/how-i-spend-my-money\/news\/","name":"How I Spend My Money"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166223,"title":"UN mission says 'grounds to believe' US committed war crime in strike on Iran school","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/un-experts-grounds-believe-us-war-crimes-strikes-iran-school-7166223-Sep2026\/","stats":" 2,026 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/united-nations\/news\/","name":"United Nations"},"image":" ","no_image":""}]; var popular_articles = [{"id":7164946,"title":"Man arrested in connection with assault on TD Michael Healy-Rae while in his car in Dublin","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/michael-healy-rae-released-hospital-assault-dublin-7164946-Sep2026\/","stats":" 35,786 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/dublin\/news\/","name":"Dublin"},"image":" ","no_image":""},{"id":7164906,"title":"Catherine Connolly says private meeting with King Charles was 'very interesting'","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/catherine-connolly-king-charles-7164906-Sep2026\/","stats":" 23,176 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/scotland\/news\/","name":"Scotland"},"image":" ","no_image":""},{"id":7165679,"title":"Paid parking at Blanchardstown Shopping Centre gets green light despite local opposition","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/paid-parking-blanchardstown-shopping-centre-an-coimisiun-pleanala-7165679-Sep2026\/","stats":" 22,314 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/price-to-pay\/news\/","name":"Price to pay"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166069,"title":"Road closures on Friday and Saturday for EU presidency event with high-profile guests","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/dublin-road-closures-friday-7166069-Sep2026\/","stats":" 21,270 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/dublin-city-centre\/news\/","name":"Dublin city centre"},"image":" ","no_image":""}]; if( typeof(current_post_id) != 'undefined' && !isNaN(current_post_id)) { var current_article_id = current_post_id; } else { var current_article_id = 6849133; } jQuery(document).ready(function($){ var div_read_next = $('#storage_read_next_bottom'); if (typeof readNext != 'undefined') { readNext.display_read_next_block(div_read_next); } }); Embed this post To embed this post, copy the code below on your site

600px wide <iframe width="600" height="460" frameborder="0" style="border:0px;" src="https://www.thejournal.ie/https://www.thejournal.ie/feachtais-uachtaranachta-agus-an-ghaeilge-6849133-Oct2025/?embedpost=6849133&width=600&height=460" ></iframe>

400px wide <iframe width="600" height="460" frameborder="0" style="border:0px;" src="https://www.thejournal.ie/https://www.thejournal.ie/feachtais-uachtaranachta-agus-an-ghaeilge-6849133-Oct2025/?embedpost=6849133&width=400&height=460" ></iframe>

300px wide <iframe width="600" height="460" frameborder="0" style="border:0px;" src="https://www.thejournal.ie/https://www.thejournal.ie/feachtais-uachtaranachta-agus-an-ghaeilge-6849133-Oct2025/?embedpost=6849133&width=300&height=460" ></iframe>

By continuing, you are indicating that you accept our Terms of Service and Privacy Policy .

View original story

Reporting by Concubhar Ó Liatháin for The Journal , funded by the Local Democracy Reporting Scheme. Republished by News Room under the scheme’s reuse permission.

About News Room →