'Tabhachtach go mbeadh Gaeilge ag an Uachtarán, ó thaobh dlí de is mar gur é an Céad Saoránach'
By Concubhar Ó Liatháin · The Journal · 23 October 2025
Tá léargas tugtha ag saineolaí ar dhlí Bhunreachtúil ar an tábhacht go mbeadh Gaeilge ag Uachtarán na hÉireann.
An account is an optional way to support the work we do. Find out more.
BA CHEART GO mbeadh Gaeilge ag Uachtarán na hÉireann de bharr gurb í príomh theanga na tíre de réir dlí agus gurb é – nó í – an ‘céad saoránach’, thug saineolaí ar dhlí bunreachtúil na tíre le fios in agallamh le The Journal.
Dar leis an Dochtúir Seán Ó Conaill, léachtóir sinsearach san ábhar i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh, cé nach luaitear an Ghaeilge mar cháilíocht riachtanach don Uachtaránacht sa Bhunreacht, dréachtaíodh an bun cháipéis dlíthiúil sin tráth go raibh conspóidí tar éis bheith ann ar an gceist seo.
Bhí Gaeilge ag Domhnal Ua Buachalla, an seanascal deireanach a bhí ag an Saor Stát sular cinneadh Uachtarán a bheith ann, agus rinne sé a mhór de seo. Thuig Éamon Devalera, an Taoiseach ag an am, go raibh tábhacht leis go mbeadh Gaeilge ag an Uachtarán ach, mar sin féin, ní raibh sin luaite mar cháilíocht ag an am.
Ach roghnaigh sé Dubhglás de hÍde, file agus scoláire Gaeilge aitheanta, bunaitheoir Chonradh na Gaeilge agus Protastúnach, chun a bheith ina chéad Uachtarán chun comhartha láidir a thabhairt ar an gcineál Uachtaráin a bheadh ann.
Dúirt Ó Conaill go raibh ról Bunreachtúil ag an Uachtarán a chiallaigh go raibh tábhacht leis, ó thaobh dlí, go mbeadh tuiscint aige nó aici ar an nGaeilge.
“Tá an Bunreacht le fáil i nGaeilge agus i mBéarla ach má tharlaíonn sé go bhfuil coimhlint idir an téacs i mBéarla agus an téacs i nGaeilge, bíonn tús áite ag an téacs i nGaeilge.
“Dá bhrí sin, agus an ról bunreachtúil atá ag an Uachtarán, tá sé iontach tábhachtach go dtuigfidh an tUachtarán cad atá sa téacs i nGaeilge chomh maith leis an téacs i mBéarla.
“Ní gá, b’fhéidir, go mbeadh cur amach acu ar an nGaeilge leis an tuiscint sin a fháil ach bheadh orthu bheith i ndán an cheist a chur ar dhuine a raibh Gaeilge acu cad a chiallaíonn seo agus an bhfuil difir idir seo agus an méid atá sa téacs as Béarla.
“Dá bhrí sin ceapaimid gur cheart Gaeilge áirithe a bheith ag an Uachtarán, tá sé tábhachtach ó thaobh an dlí agus ó thaobh an méid atá sa Bhunreacht.”
Thug Ó Conaill sampla de dhifríocht shuntasach idir théacs Bhéarla sa Bhunreacht agus an bunleagan as Gaeilge a bhain leis an aois ar cheart a bheith slánaithe ag an Uachtarán sula toghfaí é.
De réir an leagan Bhéarla, bheadh cead ag iarrthóir dul san iomaíocht dá mbeadh sé nó sí “in their 35th year”, rud a fhágadh go raibh deis ag duine 34 bliain d’aois.
Related Reads Presidential candidates commit to Irish language projects if elected to the Áras Beidh fáilte roimh an Fháinne agus tús á chur ag Iarnród Éireann le turas nua Gaeilge
Ach sa leagan Gaeilge, deir sé gur cheart go raibh 35 bliain ‘slán’ ag an iarrthóir.
Maidir le ról an tUachtarán mar ‘chéad saoránach” bhí an méid seo le rá ag Ó Conaill.
“Is ionadaí é ar mhuintir na hÉireann agus tá sé ana dheacair a rá gur tír dhá theangach sinn mura bhfuil an teanga sin ag an gcéad saoránach atá sá Stát, ní dhéanann sin mórán céille.
“Níl ionadaíocht á dhéanamh ansin ar mhuintir na hÉireann, an bhfuil?”
Tá tacaíocht á fháil ag Beartas Gaeltachta The Journal ón Scéim Tuairiscithe ar Dhaonláthas Áitiúil
View 9 comments Send Tip or Correction var newest_articles = [{"id":7166257,"title":"Stephen McCullagh (36) accused of covertly recording 12 women","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/stephen-mccullagh-stand-trial-multiple-charges-voyeurism-7166257-Sep2026\/","stats":" 10,282 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/belfast-crown-court\/news\/","name":"belfast crown court"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166281,"title":"Have you started your Christmas shopping?","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/early-christmas-shopping-poll-7166281-Sep2026\/","stats":" 1,816 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/the-daily-poll\/news\/","name":"The Daily Poll"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166256,"title":"Swimmer dies after shark attack off popular Perth beach","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/swimmer-dies-shark-attack-sorrento-beach-perth-western-australia-7166256-Sep2026\/","stats":" 2,905 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/western-australia\/news\/","name":"Western Australia"},"image":" ","no_image":""},{"id":7164180,"title":"If you were on The Traitors right now, what would you do to win? We want to hear from readers","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/the-traitors-ireland-final-what-would-you-do-7164180-Sep2026\/","stats":" 14,887 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/strategy-time\/news\/","name":"Strategy Time"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166241,"title":"The 9 at 9: Friday","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/9-at-9-friday-75-7166241-Sep2026\/","stats":" 1,300 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/9-at-9\/news\/","name":"9 at 9"},"image":" ","no_image":""},{"id":7154367,"title":"How is your budget looking at the moment? Would you like to keep a Money Diary for us?","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/readme\/money-diaries-spending-saving-100-7154367-Sep2026\/","stats":" 8,953 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/how-i-spend-my-money\/news\/","name":"How I Spend My Money"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166223,"title":"UN mission says 'grounds to believe' US committed war crime in strike on Iran school","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/un-experts-grounds-believe-us-war-crimes-strikes-iran-school-7166223-Sep2026\/","stats":" 1,922 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/united-nations\/news\/","name":"United Nations"},"image":" ","no_image":""}]; var popular_articles = [{"id":7164946,"title":"Man arrested in connection with assault on TD Michael Healy-Rae while in his car in Dublin","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/michael-healy-rae-released-hospital-assault-dublin-7164946-Sep2026\/","stats":" 35,729 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/dublin\/news\/","name":"Dublin"},"image":" ","no_image":""},{"id":7164906,"title":"Catherine Connolly says private meeting with King Charles was 'very interesting'","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/catherine-connolly-king-charles-7164906-Sep2026\/","stats":" 23,130 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/scotland\/news\/","name":"Scotland"},"image":" ","no_image":""},{"id":7165679,"title":"Paid parking at Blanchardstown Shopping Centre gets green light despite local opposition","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/paid-parking-blanchardstown-shopping-centre-an-coimisiun-pleanala-7165679-Sep2026\/","stats":" 22,105 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/price-to-pay\/news\/","name":"Price to pay"},"image":" ","no_image":""},{"id":7166069,"title":"Road closures on Friday and Saturday for EU presidency event with high-profile guests","permalink":"https:\/\/www.thejournal.ie\/dublin-road-closures-friday-7166069-Sep2026\/","stats":" 20,846 Views ","primary_tag":{"slug":"https:\/\/www.thejournal.ie\/dublin-city-centre\/news\/","name":"Dublin city centre"},"image":" ","no_image":""}]; if( typeof(current_post_id) != 'undefined' && !isNaN(current_post_id)) { var current_article_id = current_post_id; } else { var current_article_id = 6852680; } jQuery(document).ready(function($){ var div_read_next = $('#storage_read_next_bottom'); if (typeof readNext != 'undefined') { readNext.display_read_next_block(div_read_next); } }); Embed this post To embed this post, copy the code below on your site
600px wide <iframe width="600" height="460" frameborder="0" style="border:0px;" src="https://www.thejournal.ie/https://www.thejournal.ie/gaeilge-ag-uachtaran-na-heireann-6852680-Oct2025/?embedpost=6852680&width=600&height=460" ></iframe>
400px wide <iframe width="600" height="460" frameborder="0" style="border:0px;" src="https://www.thejournal.ie/https://www.thejournal.ie/gaeilge-ag-uachtaran-na-heireann-6852680-Oct2025/?embedpost=6852680&width=400&height=460" ></iframe>
300px wide <iframe width="600" height="460" frameborder="0" style="border:0px;" src="https://www.thejournal.ie/https://www.thejournal.ie/gaeilge-ag-uachtaran-na-heireann-6852680-Oct2025/?embedpost=6852680&width=300&height=460" ></iframe>
By continuing, you are indicating that you accept our Terms of Service and Privacy Policy .
Reporting by Concubhar Ó Liatháin for The Journal , funded by the Local Democracy Reporting Scheme. Republished by News Room under the scheme’s reuse permission.
About News Room →